Een routekaart naar duurzame AI in de publieke sector

Dit artikel onderzoekt de voor- en nadelen van AI in relatie tot duurzaamheid. Handig voor strategische planners en beleidsmakers in de publieke sector!

Dit artikel onderzoekt de voor- en nadelen van AI in relatie tot duurzaamheid. Handig voor strategische planners en beleidsmakers in de publieke sector! Het belicht een bestaand dilemma van kunstmatige intelligentie: aan de ene kant het aanzienlijke energie‑ en grondstoffengebruik, en aan de andere kant de potentie om transformerende milieuwinst te behalen.

We onderzoeken:

• De uitdagingen en kansen van AI in de publieke sector
• De unieke positie van de publieke sector in de context van duurzame AI
• De rol van AI in milieubescherming
• Een duurzame AI‑routekaart voor overheidsinstellingen
• Praktijkvoorbeelden van AI voor duurzaamheid

De beste weg vooruit is een gebalanceerde, doordachte benadering van AI‑adoptie binnen de publieke sector. Door een duurzame AI‑strategie te volgen kunnen publieke instellingen de voordelen van AI benutten, emissies verminderen en een krachtig voorbeeld stellen voor anderen.

Twee denkrichtingen

Op het eerste gezicht klinkt het idee van “duurzame AI” ongeloofwaardig. De energie die nodig is om AI aan te drijven is een bekende duurzaamheidsuitdaging, en groeit snel. Uit ons recente onderzoek blijkt dat generatieve AI al goed is voor 2,6% van de CO₂‑voetafdruk van een organisatie, en binnen twee jaar zal stijgen naar 4,8%.
Waarom zou een milieubewuste organisatie dan AI willen inzetten?

Dat is één kant van het verhaal.

De andere kant: AI kan duurzaamheid juist enorm verbeteren. Denk aan efficiëntere processen, minder verspilling en zelfs het verlagen van totale emissies. Overheden moeten AI gebruiken, maar dan op een duurzame manier.

Wij stellen daarom een duurzame AI‑routekaart voor de publieke sector voor: een aanpak die publieke instellingen helpt om publieke waarde te maximaliseren zonder de milieu‑impact te vergroten.

De bijzondere uitdaging van de publieke sector

De private sector adopteert AI razendsnel. Uit ons onderzoek blijkt dat ook de publieke sector interesse toont: 64% van de publieke organisaties verkent of werkt al aan GenAI‑initiatieven. Maar hun aanpak is voorzichtiger, en terecht.

De publieke sector handelt in het algemeen belang en moet daarom zorgvuldig onderzoeken:

• Wie wordt beïnvloed, nu en in de toekomst?
• Hoe worden zij beïnvloed?
• Wat is de impact op het milieu?

Met name die laatste vraag levert veel zorgen op: 75% van de overheidsorganisaties maakt zich zorgen over de milieu‑impact van GenAI.

Een gemiddelde overheidsinstantie start al met een kleinere voetafdruk dan bedrijven. Daardoor vormen IT‑gerelateerde emissies een relatief grote proportie: 25–30% is gebruikelijk. Het toevoegen van GenAI kan dat verhogen naar 40–50%.

Maar dat hoeft niet. Met een juiste strategie wegen de voordelen zwaarder dan de nadelen.

AI kan emissies verlagen door tijd te besparen

Efficiëntie is cruciaal voor emissiereductie. Net zoals we lampen uitdoen of auto’s uitschakelen bij stoplichten, kan AI tijd en energie besparen.

Een studie toont 15,5% efficiëntiewinst bij ambtenaren die AI mochten gebruiken. Dat bespaart tijd, middelen én energie.

AI helpt ambtenaren sneller ingewikkelde vragen of casussen te verwerken. Denk aan vergunningaanvragen die afwijken van de standaard, AI versnelt het benodigde onderzoek.

Usecase: de AI‑gestuurde controlekamer

Capgemini’s eigen Energy Command Centre toont hoe AI direct tot grote impact leidt. Door een combinatie van traditionele AI, machine learning, algoritmes en IoT‑technologieën monitort het alle energieverbruikende assets (bijv. datacenters, labs). Het geeft inzicht en aanbevelingen voor optimalisatie.

Resultaat: 30% minder energieverbruik.

Efficiëntie is de basis van elke CO₂‑strategie, maar AI kan veel meer doen.

AI ondersteunt milieubescherming

De VN onderscheidt 17 Sustainable Development Goals (SDG’s), uitgewerkt in 169 targets. Onderzoek toont dat AI een enabler is voor 134 targets (79%) en voor milieugerelateerde doelen zelfs 93%.

AI maakt mogelijk:

• Het versnellen van data‑verwerking
• Het monitoren van ecosystemen met satellietbeelden
• Het volgen van bedreigde diersoorten
• Het modelleren van klimaatverandering

Deze toepassingen veranderen nu al hoe we onze planeet begrijpen.

De hype maakt plaats voor realiteit

De wilde claims rondom GenAI worden langzaam vervangen door echte ervaringen.

• 80% van de organisaties verhoogde sinds 2023 hun AI‑investeringen
• 24% heeft GenAI al geïntegreerd binnen meerdere functies (was 6% vorig jaar)
• 90% van publieke instellingen wil de komende 2–3 jaar agentic AI verkennen of implementeren

De VS loopt voorop met concrete AI‑use cases (bijv. satellietanalyse, crisisdetectie, stakeholder‑mapping, voorspelling van politieke instabiliteit).
De EU blijft voorzichtiger, met focus op verantwoordelijkheid en duidelijke richtlijnen.

Een strategie voor duurzame AI

AI moet worden ingebed in bestaande duurzaamheidsinitiatieven. Sustainable IT omvat praktijken om de milieu‑impact van IT te verminderen (optimalisatie, duurzame software). Deze principes toepassen op AI maakt het mogelijk om voordelen te benutten en nadelen te minimaliseren.

Wat hoort er in een visie?

Een goede visie:

• Is duidelijk en inspirerend
• Legt nadruk op maatschappelijke voordelen
• Balanceert kansen en risico’s
• Bouwt vertrouwen
• Richt stakeholders op een gezamenlijk doel

Voorbeeld: de visie van het Duitse BMI
AI moet verantwoord, efficiënt, mensgericht en in lijn met fundamentele rechten worden ingezet. De technologie ondersteunt modernisering, cybersecurity en hoogwaardige dienstverlening.

Leiden of terugkeren?

Vooruitgang verloopt nooit rechtlijnig. De industriële revolutie bracht vooruitgang én vervuiling. De digitale revolutie bracht wereldwijd contact én hogere energiebehoeften.

We staan nu in de deurpost van de AI revolutie‑.

De publieke sector kan niet achterblijven, maar moet wel voorbereid zijn. Met een doordachte strategie kan de sector:

• De nadelen van AI drastisch verminderen
• De voordelen maximaal benutten
• Sneller duurzaamheidsdoelen behalen
• Leiden in plaats van volgen