Achter elke dataset zit een menselijk verhaal

Jochem dacht altijd dat hij een echte dataspecialist zou worden. Na zijn studie Business Informatics en afstudeeronderzoek bij Capgemini ging hij in een data-sciencerol aan de slag bij Stichting (Gelijk)waardig Herstel. Daar ontdekte hij hoeveel hij kan betekenen door naar de verhalen achter data te kijken.  

De Stichting (Gelijk)waardig Herstel (SGH) ontwikkelde een herstelmethode voor de slachtoffers van de toeslagenaffaire. Hierbij bestempelde de Belastingdienst duizenden ouders onterecht als fraudeur, waardoor ze niet langer kinderopvangtoeslag ontvingen en ook toeslagen moesten terugbetalen.  

‘De gevolgen daarvan werkten vaak jarenlang door’, vertelt Jochem. ‘Mensen hadden bijvoorbeeld geen geld meer om kinderen lunch mee naar school te geven. In veel gezinnen leidden de financiële zorgen tot grote spanningen. En er zijn zelfs kinderen uit huis geplaatst en mensen dakloos geraakt.’

Basis voor herstel 

In de herstelmethode van SGH staat het verhaal van de ouders centraal. ‘Zij leggen samen met een Luisterend Schrijver vast hoe de toeslagenaffaire hun leven beïnvloedde’, zegt Jochem. Als de ouder dat wil, kan het verhaal gebruikt worden voor financieel schadeherstel. Op basis daarvan ontvangen ouders een schikkingsvoorstel. Wanneer zij daarmee akkoord gaan, volgt een vaststellingsovereenkomst met het ministerie van Financiën.’ 

Vanaf het begin goed ingericht 

Jochem startte bij SGH nog voordat de organisatie officieel was opgericht. ‘Ik hielp bij het opzetten en inrichten van systemen en processen die nodig waren voor de pilot met het ministerie van Financiën. De stichting werkt met gevoelige informatie van mensen, dus moeten privacy, communicatie en begeleiding vanaf het begin goed ingericht zijn. Daarbij hoorde veel praktisch werk, zoals het bouwen van een automatische reply zodat de vrijwilligers die zich aanmeldden via Microsoft Forms snel wat hoorden. Daarnaast regelde ik privacyverklaringen en ontwikkelde ik werkprocessen voor de Luisterend Schrijvers.’ 

Wat nodig is 

Na de pilot besloot de overheid om de herstelmethode breder in te zetten. Het team bestond indertijd uit zo’n vijftien medewerkers: oprichters prinses Laurentien, advocaat Gerd van Atten en vier toeslagenouders. Daarnaast werkten er ook nog analisten, consultants, IT’ers en coördinatoren. ‘SGH was een echte start-up’, blikt Jochem terug. ‘Iedereen werkte vanuit dezelfde gedachte: niet kijken naar wat niet kan, maar naar wat nodig is. Die insteek vond ik erg motiverend: je richt het proces in voor de mensen om wie het gaat, niet voor documenten en bonnetjes.’ 

Opschalen en meegroeien 

Veel ouders waren geïnteresseerd in de herstelafhandeling, waardoor de stichting snel moest opschalen. Jochem bedacht de strategie om Luisterend Schrijver te werven en aan de stichting te verbinden. ‘Een vrijwilligersfunctie heeft twee voordelen. Mensen zijn door wat ze hebben meegemaakt in een isolement geraakt. Als ze hun ervaringen delen met iemand die zich hiervoor vrijwillig openstelt, voelen ze zich weer opgenomen in de samenleving. Daarnaast kun je met vrijwilligers makkelijker opschalen als dat nodig is.’ 

Jochem wierf de vrijwilligers ook in het bedrijfsleven. ‘Vrijwilligerswerk is in veel cao’s opgenomen en sluit aan bij goed werkgeverschap. Daarom besloten we partnerschappen aan te gaan met bedrijven. We hebben meegedacht over de betrokkenheid vanuit die organisaties. De raden van bestuur spraken actief hun steun uit.’ 

Schaamte en vertrouwen  

De aanpak van SGH kon op veel sympathie rekenen. Veel bedrijven boden medewerkers aan om de stichting te helpen, vanuit Capgemini sloten veel collega’s aan. Ook Jochem besloot zich aan te melden als Luisterend Schrijver. ‘De gesprekken met ouders hebben me erg geraakt. Wat me vooral is bijgebleven, is de schaamte over wat hen is overkomen. Ik merkte hoe mensen worstelden om te vertellen over wat ze hadden meegemaakt. Ze moesten een drempel over en me écht vertrouwen.’ 

Inmiddels zijn via de stichting meer dan 2.000 vaststellingsovereenkomsten tussen ouders en het ministerie van Financiën gesloten. ‘En er zijn nog bijna 6.000 in behandeling’, zegt Jochem. ‘Honderden medewerkers en vrijwilligers dragen bij aan het belangrijke werk van de stichting. Nog altijd blijven we bijsturen en verbeteren.’ 

Groot voorrecht 

Jochem kan de impact van zijn werk moeilijk in woorden vatten. ‘Professioneel heb ik hier ontzettend veel geleerd. Van dashboards bouwen en data-analyse tot het tijdelijk vervangen van het hoofd Schadeanalyse. In die rol hielp ik het team opschalen, zodat meer analisten de schades van ouders konden afhandelen. Dat ik die rol mocht vervullen, ondanks mijn beperkte ervaring, vind ik een groot voorrecht.’ 

En zijn huidige rol als bestuurssecretaris is weer heel anders. ‘Hierin heb ik veel contact met het ministerie van Financiën. Ik coördineer overleggen, bewaak acties en schakel daar met betrokken teams over – denk aan procesverbeteringen en data-analyses.’

Andere blik  

‘Maar wat ik vooral meeneem, is het besef dat ieder mens oordelen heeft’, vervolgt hij. ‘Ook ik. Door de ervaringen die ouders met me deelden, ben ik anders gaan kijken. Dacht ik eerder, als ik een dakloze met een hond zag lopen: waarom kies je in zo’n situatie voor een huisdier? Nu weet ik hoeveel steun een huisdier kan geven – juist als je er alleen voor staat.’ 

Jochem ziet nog steeds een toekomst in data. ‘Maar ik zie nu wel een andere rol voor me. Ik wil graag als consultant aan de slag in het publieke domein. Bij SGH heb ik gezien hoeveel verschil je kunt maken door de mensen achter de data centraal te stellen. Die blik neem ik mee naar volgende opdrachten.’