AI kan én moet een rol spelen in de energietransitie, vindt Joost Carpaij, Head of Gen AI, Data Science & Analytics bij Capgemini: “Maar AI is niet het doel. Om de transitie te versnellen, moeten we strakke en kritische regie houden. Dat begint met het vinden van de pijnpunten in het energienet, en met analyseren hoe we die kunnen oplossen. Daar komt het middel AI om de hoek kijken.”

Carpaij: “Het elektriciteitsnet wordt slimmer en flexibeler. Tegelijkertijd digitaliseert het net steeds meer. De complexiteit van de sector neemt daardoor toe. AI-strategieën bieden een manier om met die toenemende complexiteit om te gaan.”

Vanwege het maatschappelijk belang van de energietransitie staat de sector voor de taak om AI in één keer goed toe te passen, vindt Carpaij: “AI moet worden toegepast met duurzame en verantwoorde strategieën. Dat wil zeggen: ter ondersteuning van werknemers en niet ter vervanging, met voldoende transparantie, volledig klantgericht, en met oog voor energiebewustzijn. Want AI-modellen kosten ook stroom, en drukken ook op de netcongestie en onze maatschappelijke CO₂-voetafdruk. Het is onze verantwoordelijkheid om dat bewustzijn mee te nemen in de afweging van waar we winst kunnen behalen.”

Intelligence made real: AI als middel, niet als doel

Een verantwoorde AI-strategie begint vanuit een behoefte. “Wij zien AI niet als allesomvattende oplossing,” vertelt Carpaij. “We zetten onze expertise in om kritisch te onderzoeken waar de pijnpunten in een systeem zitten. Als die eenmaal goed in beeld zijn, bedenken we oplossingen. Dan kan AI als geschikt middel naar voren komen. Maar het AI gebruiken is geen doel op zich. Impact maken doe je door menselijk expertise te combineren met de technologie. Zo waarborgen we de menselijkheid en duurzaamheid van AI.”

Klantcontact in de energiesector verbetert met AI

Carpaij geeft enkele voorbeelden van AI-toepassingen in de energiesector: “AI is goed in het omgaan met datastromen. Het verbeteren van klantenservice ligt voor de hand. Je kan een klantbeeld snel invullen. Bovendien kan je werknemers vergaande vervolgsuggesties doen: welke mail stuur je na, wat kan je een klant aanbieden. We zien dat AI klantenserviceprocessen verbetert en dat tegelijkertijd de klanttevredenheid stijgt.”

Een voorbeeld daarvan is de implementatie van de Microsoft Copilot in de customer service van Eneco eMobility, een van de top drie leveranciers van slimme laadpunten in Nederland. “Als een snelgroeiend bedrijf zagen zij de druk op hun klantondersteuning snel groeien. Na een grondige analyse van de bestaande processen, systemen en doelen zag het Capgemini team dat AI de oplossing bood. Bij de implementatie stond de workflow van het klantenserviceteam van Eneco eMobility stond centraal. De AI verwijst hen direct naar de basisinformatie die voor de desbetreffende klant het meest relevant is. Daardoor kan het team zich volledig op de klant richten. Het resultaat is dat ze de doorlooptijd met 50% hebben verminderd, terwijl hun klanttevredenheid is gestegen.”

AI-toepassingen op het elektriciteitsnet

Bij mogelijke AI-toepassingen op het elektriciteitsnet neemt de complexiteit snel toe. “Neem bijvoorbeeld netcongestie. Het net zit vol, maar niet iedereen neemt het maximale vermogen af. Daar zit potentiële capaciteit om andere afnemers van stroom te voorzien. Daarvoor moeten we meer kunnen meten en ingrijpen op lokaal niveau. Dat betekent meer data en vereist meer aansturing.”

Carpaij legt uit hoe AI in dat geval kan helpen: “Bijvoorbeeld door agentic AI te gebruiken, AI-agents die autonoom taken kunnen uitvoeren. Wat AI-agents goed kunnen, is de gebruikersbehoeften begrijpen. Waarom willen bedrijven netverzwaring? Groeien die bedrijven, of is er iets in hun bedrijfsvoering veranderd? Wie is flexibel in zijn productieproces en zou op gunstigere momenten stroom af kunnen nemen. Het elektriciteitsnet flexibeler en efficiënter inzetten kan alleen als we de behoefte voor meer capaciteit begrijpen. Systeemarchitecten kunnen dat, maar daar zijn er lang niet genoeg van om dat op grote schaal uit te zoeken. AI kan hun werk ondersteunen. Op meer manieren dan alleen behoeftes begrijpen, want AI kan ook complexe berekeningen uitvoeren mits deze als tools beschikbaar worden gemaakt voor de agent.”

Digital twin

Ook op grotere schaal kan AI de energietransitie versnellen. Bijvoorbeeld in toepassingen voor digital twins. Met een digital twin van het elektriciteitsnet kunnen netbeheerders problemen voorspellen en sneller oplossen. Zo blijft de stroomvoorziening betrouwbaar, ook als er veel duurzame energie bijkomt en het systeem steeds complexer wordt. Carpaij: “AI kan daarin op twee manier een rol spelen. Je kan AI gebruiken in het bouwen of begrijpen van zo’n digital twin. Daarnaast kan je AI-agents gebruiken om verschillende scenario’s uit te werken. In feite een soort rollenspel. Je geeft verschillende agents een rol, en onderling spelen ze het gewenste scenario uit. Op basis van actie en reactie simuleer je zo scenario’s die anders vooraf niet waren bedacht.”

Ongeacht de toepassing is het belangrijk dat AI een duidelijk doel dient. “AI-agents werken het best als de scope van het model zo specifiek mogelijk is,” legt Carpaij uit. “En mensen sturen die modellen aan. Zo houden wij als samenleving de controle en zetten we AI alleen in waar het meerwaarde oplevert.”

Energietransitie vereist doelgerichte AI-strategie

Om aan de slag te gaan met duurzame en verantwoorde AI-strategieën, geeft Carpaij drie aandachtspunten: “Ten eerste is het belangrijk om de juiste partijen in te schakelen. De technologische ontwikkeling gaat razendsnel, op het gebied van AI, maar juist ook in bredere zin. Energieprofessionals kunnen onmogelijk alle relevante nieuwe technologieën bijhouden. Een technology integrator ziet de kansen voor versnelling. Sta bovendien stil bij waar die partij vandaan komt. Veel AI-modellen zijn van niet-Europese partijen. Maar het energienet is wel een kritieke infrastructuur, en als maatschappij willen we zo autonoom mogelijk zijn.”

Carpaij: “Het elektriciteitsnet wordt slimmer en flexibeler. Tegelijkertijd digitaliseert het net steeds meer. De complexiteit van de sector neemt daardoor toe. AI-strategieën bieden een manier om met die toenemende complexiteit om te gaan.”

Vanwege het maatschappelijk belang van de energietransitie staat de sector voor de taak om AI in één keer goed toe te passen, vindt Carpaij: “AI moet worden toegepast met duurzame en verantwoorde strategieën. Dat wil zeggen: ter ondersteuning van werknemers en niet ter vervanging, met voldoende transparantie, volledig klantgericht, en met oog voor energiebewustzijn. Want AI-modellen kosten ook stroom, en drukken ook op de netcongestie en onze maatschappelijke CO₂-voetafdruk. Het is onze verantwoordelijkheid om dat bewustzijn mee te nemen in de afweging van waar we winst kunnen behalen.”

Intelligence made real: AI als middel, niet als doel

Een verantwoorde AI-strategie begint vanuit een behoefte. “Wij zien AI niet als allesomvattende oplossing,” vertelt Carpaij. “We zetten onze expertise in om kritisch te onderzoeken waar de pijnpunten in een systeem zitten. Als die eenmaal goed in beeld zijn, bedenken we oplossingen. Dan kan AI als geschikt middel naar voren komen. Maar het AI gebruiken is geen doel op zich. Impact maken doe je door menselijk expertise te combineren met de technologie. Zo waarborgen we de menselijkheid en duurzaamheid van AI.”

Klantcontact in de energiesector verbetert met AI

Carpaij geeft enkele voorbeelden van AI-toepassingen in de energiesector: “AI is goed in het omgaan met datastromen. Het verbeteren van klantenservice ligt voor de hand. Je kan een klantbeeld snel invullen. Bovendien kan je werknemers vergaande vervolgsuggesties doen: welke mail stuur je na, wat kan je een klant aanbieden. We zien dat AI klantenserviceprocessen verbetert en dat tegelijkertijd de klanttevredenheid stijgt.”

Een voorbeeld daarvan is de implementatie van de Microsoft Copilot in de customer service van Eneco eMobility, een van de top drie leveranciers van slimme laadpunten in Nederland. “Als een snelgroeiend bedrijf zagen zij de druk op hun klantondersteuning snel groeien. Na een grondige analyse van de bestaande processen, systemen en doelen zag het Capgemini team dat AI de oplossing bood. Bij de implementatie stond de workflow van het klantenserviceteam van Eneco eMobility stond centraal. De AI verwijst hen direct naar de basisinformatie die voor de desbetreffende klant het meest relevant is. Daardoor kan het team zich volledig op de klant richten. Het resultaat is dat ze de doorlooptijd met 50% hebben verminderd, terwijl hun klanttevredenheid is gestegen.”

AI-toepassingen op het elektriciteitsnet

Bij mogelijke AI-toepassingen op het elektriciteitsnet neemt de complexiteit snel toe. “Neem bijvoorbeeld netcongestie. Het net zit vol, maar niet iedereen neemt het maximale vermogen af. Daar zit potentiële capaciteit om andere afnemers van stroom te voorzien. Daarvoor moeten we meer kunnen meten en ingrijpen op lokaal niveau. Dat betekent meer data en vereist meer aansturing.”

Carpaij legt uit hoe AI in dat geval kan helpen: “Bijvoorbeeld door agentic AI te gebruiken, AI-agents die autonoom taken kunnen uitvoeren. Wat AI-agents goed kunnen, is de gebruikersbehoeften begrijpen. Waarom willen bedrijven netverzwaring? Groeien die bedrijven, of is er iets in hun bedrijfsvoering veranderd? Wie is flexibel in zijn productieproces en zou op gunstigere momenten stroom af kunnen nemen. Het elektriciteitsnet flexibeler en efficiënter inzetten kan alleen als we de behoefte voor meer capaciteit begrijpen. Systeemarchitecten kunnen dat, maar daar zijn er lang niet genoeg van om dat op grote schaal uit te zoeken. AI kan hun werk ondersteunen. Op meer manieren dan alleen behoeftes begrijpen, want AI kan ook complexe berekeningen uitvoeren mits deze als tools beschikbaar worden gemaakt voor de agent.”

Digital twin

Ook op grotere schaal kan AI de energietransitie versnellen. Bijvoorbeeld in toepassingen voor digital twins. Met een digital twin van het elektriciteitsnet kunnen netbeheerders problemen voorspellen en sneller oplossen. Zo blijft de stroomvoorziening betrouwbaar, ook als er veel duurzame energie bijkomt en het systeem steeds complexer wordt. Carpaij: “AI kan daarin op twee manier een rol spelen. Je kan AI gebruiken in het bouwen of begrijpen van zo’n digital twin. Daarnaast kan je AI-agents gebruiken om verschillende scenario’s uit te werken. In feite een soort rollenspel. Je geeft verschillende agents een rol, en onderling spelen ze het gewenste scenario uit. Op basis van actie en reactie simuleer je zo scenario’s die anders vooraf niet waren bedacht.”

Ongeacht de toepassing is het belangrijk dat AI een duidelijk doel dient. “AI-agents werken het best als de scope van het model zo specifiek mogelijk is,” legt Carpaij uit. “En mensen sturen die modellen aan. Zo houden wij als samenleving de controle en zetten we AI alleen in waar het meerwaarde oplevert.”

Energietransitie vereist doelgerichte AI-strategie

Om aan de slag te gaan met duurzame en verantwoorde AI-strategieën, geeft Carpaij drie aandachtspunten: “Ten eerste is het belangrijk om de juiste partijen in te schakelen. De technologische ontwikkeling gaat razendsnel, op het gebied van AI, maar juist ook in bredere zin. Energieprofessionals kunnen onmogelijk alle relevante nieuwe technologieën bijhouden. Een technology integrator ziet de kansen voor versnelling. Sta bovendien stil bij waar die partij vandaan komt. Veel AI-modellen zijn van niet-Europese partijen. Maar het energienet is wel een kritieke infrastructuur, en als maatschappij willen we zo autonoom mogelijk zijn.”

Carpaij: “Ga samen met zo’n expert vervolgens op zoek naar de pijnpunten in het proces of systeem. Als je de behoefte weet, kun je samen nadenken over creatieve en passende oplossingen. Misschien is dat AI. Door AI doelgericht in te zetten houden we regie op verantwoordelijk gebruik.” Carpaij sluit af: “En zoek de samenwerking op. Een succesvolle energietransitie is een maatschappelijk belang. Samenwerken in de sector is cruciaal voor een succesvolle transitie.”