De Europese markt voor elektriciteit en gas blijft in 2014 en ook daarna zeer onrustig, vooral veroorzaakt door negatieve stroomprijzen op de energiebeurzen. Dit blijkt uit de zestiende editie van het European Energy Markets Observatory (EEMO) van Capgemini, Nataxis, CMS Bureau Francis Lefebvre en Vaasa ETT. Om de onzekere situatie te bestrijden heeft de Europese Commissie recentelijk nieuwe doelen en regelgeving vastgesteld, maar uit het onderzoek blijkt dat de stabiliteit en bestendigheid van de markten hierdoor onvoldoende herstelt. Bovendien staat de toevoer van elektriciteit in verschillende delen van Europa onder druk, met toenemende risico’s in 2015. Ook is de veiligheid van de gastoevoer in het geding als de geopolitieke situatie tussen Rusland en de Europese Unie gespannen blijft. De financiële situatie van de meeste energiebedrijven is ondanks de onrust op de markt wel gestabiliseerd.

De belangrijkste uitkomsten van de zestiende European Energy Markets Observatory:

  1. Snelle en diepgaande veranderingen van Europese regelgeving in de elektriciteitmarkt zijn op korte termijn noodzakelijk

De Europese Commissie lijkt doordrongen van de noodzaak tot verandering en heeft 23 oktober jongstleden een aantal aanpassingen in het energiebeleid doorgevoerd. De belangrijke doelstelling, de reductie van de CO2-uitstoot in 2030 met 40% (in vergelijking met 1990), is nu uitgesplitst per lidstaat. Daarnaast zal 27% van de elektriciteitsmix in 2030 uit duurzame energie bestaan, tegenover 14,1% in 2012, en wordt er in 2030 een energie efficiencywinst verwacht van 30% in vergelijking met 2005. De laatste twee doelstellingen zijn ondergeschikt omdat de lidstaten hieraan niet wettelijk zijn gebonden. Niettemin zijn drastischer maatregelen nodig en het is aan de Europese Commissie om deze nieuwe regels voor de markt op te stellen.

Collette Lewiner, wereldwijd expert in energie en utlities bij Capgemini, zegt: “Met het vastleggen van deze doelstellingen reageert de Europese Commissie op de huidige tekortkomingen in de markt, maar er is minder oog voor de lange termijn. Zonder snelle en diepgaande veranderingen blijven de stroomprijzen op de energiebeurzen negatief en zullen opnieuw gasgestookte centrales worden gesloten. Ook zullen prijzen op de retailmarkt stijgen en de toevoer van elektriciteit kan in veel Europese landen in toenemende mate in gevaar komen.”

Daarnaast wordt het ingewikkeld om de financiering van investeringen in de infrastructuur voor de lange termijn rond te krijgen. Dit gaat naar schatting om een bedrag van 2.200 miljard dollar in 2035 [1].

Het utilities-team binnen Global Market Research van Nataxis zegt: “De onzekere economische situatie noopt de Europese overheden op dit moment om de investeringen in utilities omlaag te schroeven ten behoeve van het verbeteren van de eigen financiële situatie.”

  1. Toevoer gas in Europa is te broos

Dertig procent van het geconsumeerde gas in Europa [2] komt uit Rusland, de helft daarvan loopt via Oekraïne. De relatie met Rusland heeft daarom directe impact op de toevoer. Als gevolg van de crisis tussen Rusland en Oekraïne is Gazprom gestopt met levering van gas aan Oekraïne sinds juni 2014. Dit is de derde stop in acht jaar. Als de diplomatieke situatie tussen Europa en Rusland gespannen blijft, kan de gastoevoer naar Europese landen, die in zijn geheel of hoofdzakelijk afhankelijk zijn van Russisch gas, in gevaar komen.

In het EEMO rapport worden de volgende aanbevelingen gedaan om de garantie van gaslevering in de Europese Unie te verbeteren:

  • Overweeg autorisatie van exploratie en exploitatie van schaliegas zodat binnenlandse productie stijgt
  • Verhoog de LNG [3] import
  • Bouw nieuwe opslagcapaciteit
  • Bevorder de bouw van gasleidingen die niet door Rusland lopen

Het Verenigd Koninkrijk en een aantal Oost-Europese staten, zoals Polen en Roemenië, zijn gestart met de exploratie van schaliegas. Duitsland, dat in grote mate afhankelijk is van Rusland voor de gasvoorziening [4] , wil een wet uitvaardigen waarbij “fracking” [5] wordt toegestaan. Het gebruik van deze techniek stuit echter op weerstand bij inwoners en overheden van een aantal landen, zoals Frankrijk en Bulgarije.

  1. Energietransitie stuit op teveel problemen

Duitsland heeft in 2011 een transitie in de energievoorziening geïmplementeerd. De prijs van elektriciteit voor consumenten is tussen 2006 en 2013 echter significant gestegen (+57%), en ligt op dit moment twee keer zo hoog als bijvoorbeeld in Frankrijk. Bovendien heeft de bouw van grote wind- en zonne-energieparken veel investeringen in het energienetwerk gevraagd ten behoeve van de infrastructuur voor transport van energie van de Noordzee naar het zuiden van het land. Dit leverde veel weerstand op van de Duitse bevolking en zorgde ook voor zware administratieve regelgeving. In een poging de prijsstijgingen een halt toe te roepen heeft het Duitse parlement in augustus 2014 maatregelen getroffen: het aantal subsidies voor duurzame energie is omlaag gebracht en ook het aantal belastinguitzonderingen voor grote energie-intensieve industrieën is verminderd.

“De Europese lidstaten die de ambitie hebben nieuwe energievoorzieningen te ontwikkelen, zouden de lessen die Duitsland heeft geleerd mee moeten nemen in hun afwegingen,” zegt Lewiner. “Dit is echt nodig om een aanvaardbare groei van duurzame energie neer te zetten, zodat een snelle stijging van elektriciteitsprijzen wordt voorkomen en het concurrentievermogen van bedrijven behouden blijft.”

  1. Energiebedrijven moeten digitalisering omarmen om werkelijke transformatie door te zetten

In Horizon 2020 (een programma van de Europese Unie voor onderzoek en ontwikkelingen in verschillende sectoren), wordt het verzamelen, verwerken en gebruik van data herkend als een prioriteit voor alle economische sectoren, ook de energiesector. Dit bevestigt de gedachte dat digitale oplossingen van vitaal belang zijn voor de toekomst van de sector.

Lees hier meer over het European Energy Markets Observatory of download het volledige rapport.

[1] Naar schatting van de International Energy Agency.
[2] De gastoevoer in Europa is op de volgende manier verdeeld: 34% wordt binnen de Europese Unie zelf geproduceerd, 30% door Rusland, 22% door Noorwegen, 5% door Algerije, 5% door Qatar en 2% door overige landen.
[3] LNG: Liquefied Natural Gas
[4] 37% van de gasconsumptie komt uit Rusland
[5] Fracking: technisch breken van een steen door vloeistof onder hoge druk te injecteren om olie en gas te winnen uit ondoordringbare stenen. Deze techniek wordt gecombineerd met horizontaal boren.